નમસ્કાર મિત્રો! ચોમાસાની ઋતુ એટલે કે વર્ષારાણીનું આગમન તપતી ગરમીમાંથી રાહત તો અપાવે છે, પણ સાથે-સાથે પોતાની સાથે બીમારીઓનો પટારો પણ લઈને આવે છે. આ મોસમમાં હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધવાને કારણે વાયરસ અને બેક્ટેરિયા ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે. પરિણામે, ઘર-ઘરમાં શરદી, ઉધરસ, તાવ અને વાયરલ ઇન્ફેક્શનના કેસો જોવા મળે છે.
જો તમે પણ આ ચોમાસામાં બીમાર પડવા નથી માંગતા અને વરસાદની મજા હેલ્ધી રહીને માણવા માંગો છો, તો આ બ્લોગ પોસ્ટ તમારા માટે જ છે. આજે આપણે વિગતવાર જાણીશું કે ચોમાસામાં વાયરલ ઇન્ફેક્શનથી બચવા માટે કઈ-કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
ચોમાસામાં વાયરલ ઇન્ફેક્શન કેમ ઝડપથી ફેલાય છે?
સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે આ ઋતુમાં જ આપણે કેમ વધુ બીમાર પડીએ છીએ.
ભેજવાળું વાતાવરણ: ચોમાસામાં હવામાં ભેજ (Humidity) વધુ હોય છે, જે વાયરસ અને બેક્ટેરિયાના ગ્રોથ માટે એકદમ પરફેક્ટ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો: તાપમાનમાં અચાનક આવતા ઉતાર-ચઢાવને કારણે આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) નબળી પડી જાય છે.
પ્રદૂષિત પાણી અને ખોરાક: આ દિવસોમાં પાણી અને ખોરાક દૂષિત થવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે, જે પેટના ઇન્ફેક્શન અને ટાઈફોઈડ જેવા તાવનું કારણ બને છે.
૧. ખાન-પાનમાં રાખો આ ખાસ સાવચેતી (સૌથી મહત્વપૂર્ણ)
તમે જે ખાઓ છો, તેવી જ તમારી હેલ્થ બને છે. ચોમાસામાં ખાવા-પીવાની બાબતમાં સહેજ પણ બેદરકારી ભારે પડી શકે છે.
બહારના સ્ટ્રીટ ફૂડને કહો 'ના'
વરસાદ પડતાં જ ગરમાગરમ ભજીયા, પાણીપુરી કે સમોસા ખાવાનું મન થાય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આ દિવસોમાં બહાર ખુલ્લામાં રાખેલો ખોરાક અને પાણી ઇન્ફેક્શનનું ઘર હોય છે. ખાસ કરીને પાણીપુરીનું પાણી કે ખુલ્લા કાપેલા ફળો ખાવાથી બચો.
ઉકાળેલું પાણી જ પીવો
ચોમાસામાં મોટાભાગની બીમારીઓ પાણી દ્વારા ફેલાય છે.
નિયમ બનાવો: પાણીને હંમેશા ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ ઉકાળી, તેને ઠંડુ કરીને ગાળી લીધા પછી જ પીવો. ફિલ્ટરનું પાણી હોય તો પણ આ ઋતુમાં ઉકાળેલું પાણી પીવું વધુ હિતાવહ છે.
તાજો અને ગરમ ખોરાક લો
હંમેશા ઘરમાં બનેલો તાજો અને ગરમ ખોરાક જ ખાઓ. વાસી ખોરાકમાં બેક્ટેરિયા ખૂબ જ ઝડપથી વધે છે. ખોરાકમાં હળદર, આદુ, લસણ, મરી અને લવિંગ જેવા મસાલાઓનો ઉપયોગ વધારવો, કારણ કે તે કુદરતી એન્ટી-વાયરલ ગુણો ધરાવે છે.
૨. પર્સનલ હાઇજીન (વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા) પર આપો વિશેષ ધ્યાન
વાયરસ એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ખૂબ જ ઝડપથી ટ્રાન્સફર થાય છે. તેથી પર્સનલ હાઇજીન જાળવવી ખૂબ જરૂરી છે.
વારંવાર હાથ ધોવાની આદત: બહારથી ઘરે આવ્યા પછી, જમતા પહેલા અને શૌચાલયનો ઉપયોગ કર્યા પછી હાથને સાબુ અને પાણીથી ઓછામાં ઓછા ૨૦ સેકન્ડ સુધી બરાબર ધોવો. તમારી સાથે હંમેશા સૅનિટાઇઝર રાખો.
ચહેરાને અડકવાનું ટાળો: આપણા હાથ ઘણી જગ્યાએ અડકતા હોય છે જેમાં વાયરસ હોઈ શકે છે. આ ગંદા હાથ વારંવાર આંખ, નાક કે મોઢા પર લગાવવાથી વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશી જાય છે.
ભીના કપડાં ન પહેરો: જો તમે વરસાદમાં પલળી ગયા હોવ, તો તરત જ કપડાં બદલી નાખો. ભીના કપડાં કે ભીના પગરખાં લાંબો સમય પહેરી રાખવાથી ફંગલ ઇન્ફેક્શન અને શરદી-ઉધરસ થઈ શકે છે.
૩. ઘર અને આસપાસની સફાઈ છે અનિવાર્ય
મચ્છરજન્ય રોગો જેવા કે ડેન્ગ્યુ, મલેરિયા અને ચિકનગુનિયા પણ ચોમાસામાં જ માથું ઉચકે છે. તેનાથી બચવા માટે:
પાણી ભરાવા ન દો: ઘરની આસપાસ, કૂંડામાં, જૂના ટાયરમાં કે અગાશી પર ક્યાંય પણ પાણી જમા ન થવા દો. જમા થયેલું પાણી મચ્છરોનું સંવર્ધન કેન્દ્ર (Breeding ground) બને છે.
જંતુનાશકનો ઉપયોગ: ઘરમાં પોતું કરતી વખતે પાણીમાં ફિનાઈલ કે લીમડાના તેલના ટીપાં નાખો જેથી માખી-મચ્છરો દૂર રહે.
મચ્છરદાની અથવા રીપેલન્ટ્સ: રાત્રે સૂતી વખતે મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરવો એ સૌથી બેસ્ટ ઓપ્શન છે. અથવા તો મોસ્કીટો રીપેલન્ટ ક્રીમ કે વેપોરાઈઝરનો ઉપયોગ કરો.
૪. રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) મજબૂત કરવાના દેશી ઉપાયો
જો તમારી ઇમ્યુનિટી સ્ટ્રોંગ હશે, તો વાયરસ તમારી નજીક પણ નહીં આવી શકે. ઇમ્યુનિટી વધારવા માટે આ આયુર્વેદિક અને ઘરેલું નુસખાઓ અપનાવો:
ઉપાય કેવી રીતે લેવો? ફાયદા
ઉકાળો (કાઢો)તુલસી, આદુ, મરી, તજ અને લવિંગને પાણીમાં ઉકાળીને ગાળી લો. તેમાં મધ ઉમેરીને પીવો.શરદી-ઉધરસ સામે રક્ષણ આપે છે.
હળદરવાળું દૂધ રાત્રે સૂતા પહેલા એક ગ્લાસ ગરમ દૂધમાં અડધી ચમચી હળદર નાખીને પીવો.એન્ટી-બેક્ટેરિયલ અને સોજા વિરોધી ગુણો ધરાવે છે.
વિટામિન સી લીંબુ, આમળા, સંતરા અને મોસંબી જેવા ખાટા ફળો આહારમાં સામેલ કરો.વ્હાઇટ બ્લડ સેલ્સ (WBC) વધારે છે, જે રોગો સામે લડે છે.
૫. પૂરતી ઊંઘ અને નિયમિત વ્યાયામ
ઘણા લોકો ચોમાસામાં આળસુ બની જાય છે અને વર્કઆઉટ કરવાનું છોડી દે છે. પરંતુ શારીરિક શ્રમ શરીર માટે બહુ જરૂરી છે.
૭-૮ કલાકની ઊંઘ: નબળી ઊંઘ તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિને સીધી અસર કરે છે. શરીરને રિપેર થવા માટે પૂરતો આરામ આપો.
ઇન્ડોર એક્સરસાઇઝ: જો વરસાદને કારણે બહાર રનિંગ કે વોકિંગ કરવા ન જઈ શકાય, તો ઘરમાં જ યોગા, પ્રાણાયામ કે હળવી કસરત કરો. પ્રાણાયામ (જેમ કે કપાલભાતી અને અનુલોમ-વિલોમ) કરવાથી શ્વસનતંત્ર મજબૂત બને છે અને ફેફસાં ચોખ્ખા રહે છે.
શરદી-ઉધરસ કે તાવ આવે ત્યારે શું કરવું અને શું ન કરવું?
જો તમને વાયરલ ઇન્ફેક્શનના લક્ષણો દેખાય, તો ગભરાવાને બદલે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
શું કરવું?
ગાર્ગલ (નવશેકા પાણીના કોગળા): ગળામાં ખરાશ હોય તો ગરમ પાણીમાં મીઠું નાખીને દિવસમાં ૩-૪ વાર કોગળા કરો.
નાસ (Steam) લો: નાક બંધ હોય કે ઉધરસ આવતી હોય તો સાદા પાણીની અથવા તેમાં અજમો નાખીને વરાળ લો.
આરામ કરો: શરીરને બરાબર આરામ આપો જેથી તે વાયરસ સામે લડી શકે.
શું ન કરવું?
સ્વ-દવા (Self-Medication) ટાળો: મેડિકલ સ્ટોર પર જઈને પોતાની જાતે એન્ટીબાયોટીક્સ ખરીદીને ન ખાઓ. વાયરલ ઇન્ફેક્શનમાં એન્ટીબાયોટીક્સ કામ નથી કરતી અને તેનાથી શરીરને નુકસાન થાય છે.
ઠંડી વસ્તુઓ ન ખાઓ: ફ્રિજનું ઠંડુ પાણી, આઈસ્ક્રીમ કે કોલ્ડ ડ્રિંક્સ પીવાનું બિલકુલ ટાળો.
મહત્વની સૂચના: જો તાવ ૩ દિવસ કરતાં વધુ સમય રહે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય અથવા સતત નબળાઈ લાગે, તો તરત જ કોઈ સારા ફેમિલી ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો. આ ડેન્ગ્યુ કે મેલેરિયાના લક્ષણો પણ હોઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
ચોમાસું એ પ્રકૃતિનો આનંદ માણવાની ઋતુ છે, બીમાર પડીને પથારીમાં વિતાવવાની નહીં. થોડીક સાવચેતી, યોગ્ય ખાન-પાન અને સ્વચ્છતા જાળવીને તમે તમારા પરિવારને વાયરલ ઇન્ફેક્શન, શરદી, ઉધરસ અને તાવથી સો ટકા દૂર રાખી શકો છો. આ ચોમાસામાં હેલ્ધી રહો, સુરક્ષિત રહો અને વરસાદની દરેક ક્ષણને માણો!
તમને આ માહિતી કેવી લાગી તે નીચે Comment સેક્શનમાં જરૂર જણાવજો અને તમારા મિત્રો તથા પરિવારજનો સાથે આ પોસ્ટને Share કરવાનું ભૂલતા નહીં, જેથી તેઓ પણ સ્વસ્થ રહી શકે. હેપ્પી મોન્સૂન!