"આ 5 લક્ષણો દેખાય તો તરત સાવધાન! PCOD/PCOSની શરૂઆત હોઈ શકે છે."

આજકાલ ઘણી યુવતીઓ અને મહિલાઓ PCOD/PCOSથી પીડાઈ રહી છે. સમયસર ધ્યાન ન આપવાથી અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

PCOD શું છે?

**PCOD (Polycystic Ovarian Disease)**માં અંડાશય (Ovary)માં ઘણા નાના સિસ્ટ (Cysts) બનવા લાગે છે. જેના કારણે અંડા યોગ્ય રીતે પરિપક્વ થતા નથી અને હોર્મોનમાં અસંતુલન સર્જાય છે.

આ સ્થિતિમાં અંડાશય થોડું મોટું થઈ શકે છે અને નિયમિત ઓવ્યુલેશન થતું નથી.

PCOS શું છે?

PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) માત્ર અંડાશયની સમસ્યા નથી, પરંતુ આખા શરીરના હોર્મોન અને મેટાબોલિઝમને અસર કરતું સિન્ડ્રોમ છે.

આમાં:

ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધે છે.પુરુષ હોર્મોન (Androgens) વધે છે. માસિક અનિયમિત થાય છે. ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. PCOS સામાન્ય રીતે PCOD કરતાં વધુ ગંભીર અને લાંબા ગાળાની સ્થિતિ માનવામાં આવે છે.

PCOD અને PCOS થવાના મુખ્ય કારણો

1. હોર્મોનનું અસંતુલન એન્ડ્રોજનનું પ્રમાણ વધવું. ઓવ્યુલેશનમાં ખલેલ.

2. ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ શરીર ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય ઉપયોગ ન કરી શકે, જેના કારણે વજન અને હોર્મોન બંને પર અસર થાય છે. 

3. વધારે વજન (Obesity) પેટની આસપાસ ચરબી વધવાથી જોખમ વધી શકે છે.

4. આનુવંશિક કારણો પરિવારમાં માતા અથવા બહેનને હોય તો જોખમ વધી શકે છે.

5. ખરાબ જીવનશૈલી

જંક ફૂડ

વધારે મીઠાઈ

કસરતનો અભાવ

ઊંઘ ઓછી

લાંબા સમયનો તણાવ

PCOD/PCOSના લક્ષણો

માસિક અનિયમિત થવું ,2–3 મહિના સુધી માસિક ન આવવું ,ચહેરા અને શરીર પર વધુ વાળ આવવા, ચહેરા પર ખીલ થવા, વજન ઝડપથી વધવું વાળ ખરવા,ગર્ભ રહેવામાં મુશ્કેલી, ગળા અથવા બગલમાં કાળી ત્વચા પડવી (ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ સાથે જોવા મળી શકે)

સારવાર ન કરીએ તો શું થઈ શકે?

• ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી
• વારંવાર ગર્ભપાતનું જોખમ વધી શકે
• વજન સતત વધવું
• ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધવું
• આગળ જતાં Type 2 Diabetesનું જોખમ વધી શકે
• બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ વધવાની શક્યતા
• લાંબા સમય સુધી માસિક ન આવવાથી ગર્ભાશયની અંદરની પડ પર અસર થઈ શકે

આયુર્વેદ મુજબ PCOD/PCOS

આયુર્વેદમાં તેને સીધા PCOD/PCOS નામથી વર્ણવાયું નથી, પરંતુ કફ અને વાત દોષના અસંતુલન, અગ્નિ મંદ થવું અને સ્ત્રી પ્રજનન તંત્રમાં અસંતુલન સાથે સંબંધિત માનવામાં આવે છે.

ઉદ્દેશ્ય:

• હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવું
• પાચન સુધારવું
• વજન નિયંત્રિત કરવું
• માસિક ચક્ર નિયમિત કરવામાં સહાય કરવી
• આયુર્વેદિક જીવનશૈલી
• આહાર
• લીલા શાકભાજી
• દાળ અને પ્રોટીન
• આખા અનાજ
• તાજા ફળ
• પૂરતું પાણી

ટાળો:

• કોલ્ડ ડ્રિંક
• વધારે ખાંડ
• બેકરી વસ્તુઓ
• તળેલું અને જંક ફૂડ
• યોગ અને કસરત
• દરરોજ 30–45 મિનિટ:

યોગ

• પ્રાણાયામ
• તેજ ચાલવું
• હળવી કસરત
• આયુર્વેદિક ઔષધિઓ

આયુર્વેદમાં કેટલીક ઔષધિઓનો ઉપયોગ નિષ્ણાતની સલાહથી કરવામાં આવે છે, જેમ કે:

• શતાવરી
• અશોક
• લોધ્રા
• ગુડૂચી (ગિલોય)
• ત્રિફલા

મહત્વપૂર્ણ: કોઈપણ આયુર્વેદિક દવા પોતે શરૂ ન કરો. વ્યક્તિની પ્રકૃતિ, લક્ષણો અને અન્ય તબીબી સ્થિતિ મુજબ વૈદ્યની સલાહ જરૂરી છે.

ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું?

• જો 3 મહિના સુધી માસિક ન આવે
• ગર્ભ રહેવામાં મુશ્કેલી હોય
• અચાનક વજન વધે
• ચહેરા પર વધુ વાળ કે ગંભીર ખીલ થાય
• ભારે અથવા ખૂબ અનિયમિત માસિક હોય

તો સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત અથવા યોગ્ય આયુર્વેદિક વૈદ્યનો સંપર્ક કરવો.